CityDog.by сустрэўся з мінчукамі, якія вырашылі адрынуць спрадвечную беларускую сціпласць з абыякавасцю і пачалі размаўляць на сваёй роднай мове.
“З НАМІ ДЗІЦЁ БУДЗЕ РАЗМАЎЛЯЦЬ ПА-БЕЛАРУСКУ”
На інтэрв’ю з Настассяй мы едзем у Зялёны Луг – менавіта тут, на Шырокай, знаходзіцца інтэрнат для супрацоўнікаў Нацыянальнай акадэміі навук. Дзяўчына жыве разам з мужам Анатолем, даследчыкам літаратуры, і малым сынам.
“Мой бацька аддаў мяне ў клас, дзе выкладанне ішло па-беларуску. Потым я паступіла ў беларускамоўную гімназію. Да пэўнага часу ў сям’і размаўлялі выключна па-беларуску, а потым русіфікацыя зрабіла сваю справу (смяецца): маці і брат цалкам перайшлі на рускую, бацька – часткова”.
![](https://stat2.city-dog.by/content/editor_images/2015/01_january/29_mova/1.jpg)
У студэнцкія часы дзяўчына размаўляла па-беларуску толькі з асобнымі беларускамоўнымі сябрамі і з бацькам. З усімі астатнімі – па-руску: “неяк саромелася”. Тое ж адбылося і з братам. “Да пятага класа ён размаўляў выключна па-беларуску, а цяпер перастаў – прычыну не расказвае. Бацька падазрае, што нехта ў двары з яго пасмяяўся. То быў перыяд сталення. Нават цяпер, калі мы бачымся, ён не пераходзіць у размове са мной на беларускую мову”.
Пяць гадоў таму Настасся прыйшла на працу ў музей Якуба Коласа: “Тады гэта быў беларускамоўны асяродак. Існаваў касцяк беларускамоўных супрацоўнікаў, якія лічылі дурным тонам на тэлефонныя званкі ў музей адказваць па-руску. За імі цягнуліся і маладыя. А вось цяпер заўважаю, што асобныя маладыя запісваюць экскурсію па-руску, гэтаксама размаўляюць з настаўнікамі. Добра яшчэ, што па-беларуску вядуць экскурсіі”.
У музеі Настасся пазнаёмілася з будучым мужам, які заўсёды размаўляе па-беларуску. Самым галоўным штуршком да пераходу на матчыну мову стала нараджэнне іх дзіцяці. “Тады я падумала: трэба, каб і мама размаўляла з сынам на адной мове. Першыя паўгады размаўляла з мужам па-беларуску, з дзіцём – то па-беларуску, то па-руску, з суседзямі ў інтэрнаце – толькі па-руску. Потым начыталася разумных артыкулаў: калі мама гаворыць адразу на некалькіх мовах, у дзіцяці ўзнікае неразуменне. Калі бацькі хочуць практыкаваць білінгвізм у сям’і, пажадана, каб нехта размаўляў на адной мове, а нехта на іншай. Але я не магу з мужам гаварыць па-руску”.
![](https://stat2.city-dog.by/content/editor_images/2015/01_january/29_mova/2.jpg)
Настассю падтрымалі сяброўкі па інтэрнаце. “Самі яны не размаўлялі па-беларуску. Але ім вельмі падабалася, калі размаўляе хтосьці іншы. Калі я спрабавала зноў вярнуцца на рускую, спынялі: “Ты ужо вырашыла. Трэба гаварыць!” Цяпер я размаўляю па-беларуску ўсюды: у аптэцы, паліклініцы і ў інтэрнаце”.
Прыкладна ў 90% выпадкаў рэакцыя людзей на беларускую мову Настассі станоўчая. “Звычайна людзі радуюцца: “Як вы хораша гаворыце!”, “Шкада, што мы так не ўмеем!” Неяк куплялі крэсла для кармлення. Калі патэлефанавала ў фірму, па голасе адчула, што там вельмі здзіўлены беларускай гаворцы. Але калі нам прывезлі крэсліца, скінулі прыстойную суму. Сказалі: “Гэта вам за беларускую мову!” У паліклініцы я ведаю, што нас ні з кім не зблытаюць”.
![](https://stat2.city-dog.by/content/editor_images/2015/01_january/29_mova/3.jpg)
Зрэшты, пра негатыў Настассі таксама ёсць што распавесці. «На мяне пачынаюць ціснуць: “Нашто вы блытаеце сваё дзіця? Хай бы ён вывучыў хаця б адну мову! Нашто яму яшчэ адна?” Хтосьці кажа так ад неразумення, хтосьці лічыць, што гэта нейкі “выпендрёж”».
Якая галоўная цяжкасць? “Ніколі не ведаеш, якая будзе рэакцыя ў чалавека, да якога ўпершыню звяртаешся па-беларуску. Ведаю, што часцей за ўсё адкажуць па-руску. Такое ўражанне, нібы размаўляеш на замежнай мове. Спачатку, калі нехта нешта не разумеў, я пераходзіла на рускую. Потым прачытала ў інтэрнэце артыкул: калі вас не разумеюць, трэба патлумачыць тое ж самае беларускімі словамі, толькі больш простымі”.
Але ў Настассі была свая прычына, каб пераадолець унутранае напружанне. “Я – чалавек дастаткова сціплы. Доўга збіраюся, каб нават патэлефанаваць каму-небудзь. Але, калі прыходжу ў магазін і пачынаю размаўляць па-беларуску, мяне выкідваюць з зоны камфорту. Адпаведна, вымушана адчуваць сябе больш разняволена”.
![](https://stat2.city-dog.by/content/editor_images/2015/01_january/29_mova/4.jpg)
Большасць людзей з бліжэйшага асяроддзя Трафімчыкаў саромеюцца браць з іх прыклад, маўляў, “мова прыгожая – не хочацца яе псаваць сваім страшным вымаўленнем”. Прыклад Настассі натхніў толькі яе маці, якая зноў імкнецца гаварыць з ёй па-беларуску, а таксама суседа па паверху, які вітаецца на мове.
Не дзіўна, што яе двухгадовы сын чуе беларускую мову толькі ў сям’і. Настасся гатова, што калісьці ён можа перайсці на рускую. Яна падтрымлівае мужа, які кажа: “З намі дзіцё будзе размаўляць па-беларуску, гэту мову ён абавязкова павінен ведаць. А як ён будзе размаўляць у дарослым жыцці, яго асабістая справа”.
«ТАКАЯ ВОСЬ “ХРОНІКА АБ’ЯЎЛЕНАЙ СМЕРЦІ”»
«Я нарадзіўся ў нацыяналістычнай сям’і, – прызнаецца наш наступны герой, дызайнер Стась Карпаў. – Бацькі і бабуля адстаялі ўсе мітынгі, што ішлі з канца 1980-х гадоў. Яшчэ ў дзіцячым садку яны выхоўвалі з мяне дысідэнта. Я прыходзіў да сваіх аднагодкаў і расказваў, як дзядуля Ленін забіў царскую сям’ю. Пасля выхавацелька выклікала бацькоў і казала: “Вы своему Карпову это не рассказывайте. Вы не знаете всей этой истории”».
![](https://stat2.city-dog.by/content/editor_images/2015/01_january/29_mova/5.jpg)
У маленстве Стась гаварыў на мове некалькі месяцаў, але ў старэйшых класах не пераходзіў “свядома, бо быў вельмі закамплексаваны”. “У 10–11-м класах мой рост быў менш за 160 см, саромеўся ўставаць з-за парты на перапынку. Мне толькі беларускай мовы тады не хапала! Ведаў, што пачну размаўляць па-беларуску, калі адчую сябе больш-менш упэўнена і пазбаўлюся ўсялякіх комплексаў”.
Стась лічыць, што адна з галоўных праблем беларускай мовы – яна становіцца “спосабам рэалізацыі сябе ў разрэджанай прасторы”. “Людзі не вытрымліваюць асяродку з моцнай канкурэнцыяй. Напрыклад, у іх не атрымліваецца пісаць добрыя вершы па-руску. Таму яны пачынаюць ствараць іх па-беларуску. Адпаведна, якасць нашай культуры паніжаецца. Я свядома не хацеў папаўняць шэрагі закамплексаваных непрыгожых прышчавых падлеткаў з сальнымі валасамі, якія за кошт беларускай мовы нешта хочуць даказаць свету”.
Стась згадвае, як аднойчы ўбачыў каля шапіка “Белсаюздруку” высокага рэспектабельнага чалавека, які купляў “Нашу Ніву” і размаўляў па-беларуску. «А я, закамплексаваны падлетак без капейкі ў кішэні, глядзеў на яго і думаў: “Вось якіх людзей нам не хапае, упэўненых, паспяховых”».
![](https://stat2.city-dog.by/content/editor_images/2015/01_january/29_mova/6.jpg)
Гісторыя пераходу Карпава на белмову не пахне эпічнасцю і гераічнасцю. Аднойчы ён з сябрам выпіваў і спрачаўся пра мову. Той яго падкалоў, маўляў, такі патрыёт, а па-беларуску не размаўляеш: “Назаўтра я прачнуўся са страшэннага бадуна і пачаў размаўляць па-беларуску”.
Зараз Стась працуе графічным дызайнерам, яго кліенты “вельмі вітаюць” родную мову: “Літаральна пару разоў мяне прасілі размаўляць па-руску. Чалавеку трэба было тэрмінова вырашыць свае пытанні і зэканоміць час. Ёсць зусім іншы прыклад: раблю замовы для фірмы, якая займаецца вытворчасцю лазераў. Калі размаўляў з іх дырэктарам, той прасіў прабачэння, што не размаўляе са мной па-беларуску”.
![](https://stat2.city-dog.by/content/editor_images/2015/01_january/29_mova/7.jpg)
“Праблема не ў тым, каб вывучыць словы, – упэўнены Карпаў. – Каб вырашаць свае надзённыя справы, чалавеку хопіць пару тысяч. Эйнштэйн, здаецца, дык увогуле абыходзіўся васьмюстамі. Праблема ў тым, каб справіцца з пастаянным напружаннем. Найбольшы моўны камфорт я атрымаў у Варшаве. Два дні кантактаваў з людзьмі, які размаўлялі толькі па-беларуску. Забыўся, што можна трапіць у рускамоўны асяродак. Зразумеў гэта, калі вярнуўся ў Мінск. Лягчэй тым, каму ёсць з кім пагаварыць. Цяжэй тым, хто чуе толькі рускую. У мяне па вялікім рахунку беларускай супольнасці няма”. Як лічыць Стась, сваім прыкладам ён паўплываў хутчэй на сваіх родных: жонку, якая імкнецца перайсці на мову, і брата, які цудоўна ёй авалодаў.
“Чым мне падабаюцца вышываначныя фэсты? Калі ты прыходзіш на казённыя беларускія мерапрыемствы, трапляеш у атмасферу, якую перадаў Васіль Быкаў у “Жураўліным крыку”. Такая вось “хроніка аб’яўленай смерці”. Вядома, што ўсе напрыканцы памруць. Ваша функцыя – сабрацца, узяцца за рукі і сказаць: “Нам усім гамон. Але давайце возьмемся за рукі, сябры. Калі не пераможам, дык хаця б абдымемся перад смерцю”. Але большасць людзей абсалютна не жадае паміраць. Прыходзіш на вышыванкавыя фэсты, адчуваеш, што ў фразе “Жыве Беларусь” няма знаку пытання”.
“ПРАЧЫТАЛІ FACEBOOK, ПАРУ РАЗОЎ ПРАКАМЕНТАВАЛІ,
А ПОТЫМ СПЫНІЛІ КАНТАКТЫ”
“Мая маці – руская па нацыянальнасці, бабуля з дзядулем пераехалі ў Мінск пасля вайны, бацька – беларус. Але сям’я заўсёды была рускамоўная, – расказвае Аляксандра Баярына, архітэктарка і актыўная блогерка, з якой мы снедаем у адной з мінскіх кавярняў. – Выключэннем быў толькі брат, філосаф Міхась Баярын. Ён яшчэ ў школе зацікавіўся мовай і гісторыяй Беларусі, таму здаваў іспыты і пісаў усе сачыненні па-беларуску. Брат чытаў фантастыку, а я яе не чытала. Міхась слухаў Цоя, а я яго не любіла. Можа, таму беларуская мова, якой ён захапляўся, не выклікала ў мяне ў дзяцінстве цікавасці”.
![](https://stat2.city-dog.by/content/editor_images/2015/01_january/29_mova/8.jpg)
У студэнцкія часы Аляксандра таксама цуралася мовы, у тым ліку з-за рэакцыі наваколля. “На нашым курсе – я ў 2001 годзе скончыла архітэктурны факультэт БНТУ – быў толькі адзін такі студэнт. Усе глядзелі на яго як на вялікага дзівака. Нешматлікія выкладчыкі, якія чыталі лекцыі па-беларуску, выклікалі ў студэнтаў незадавальненне. На працы – я займаюся дызайнам інтэр’ераў, праектую катэджы – мова мне ніколі не была патрэбна. А ўвесь беларускі свет існаваў паралельна”.
![](https://stat2.city-dog.by/content/editor_images/2015/01_january/29_mova/9.jpg)
Праз Саюз дызайнераў Аляксандра пазнаёмілася з вялікай колькасцю цікавых людзей, у першую чаргу з дызайнерам і паэтам Міхалам Анемпадыставым. Пачала наведваць прэзентацыі, выставы, курсы “Мова нанова”. Беларусізаваў дзяўчыну і Facebook.
“У дыскусіях касмапаліты любяць сцвярджаць: “Я не супраць беларускай мовы. Але вы мяне зацікаўце!” Я доўга думала, чым можна зацікавіць пэўнага чалавека. Ён мае свой бізнес, нікуды не ходзіць і не выязджае, а на выходных любіць гатаваць шашлыкі на лецішчы, піць гарэлку або піва. У нейкі момант супаставіла жыццё такога чалавека, якога нічым нельга зацікавіць, і жыццё Міхала Анемпадыстава. І зразумела: усё, што можна было зрабіць, каб зацікавіць людзей, ужо зроблена. Паглядзеўшы на скарб, які напрацавала беларуская культура за апошнія 25 гадоў, я вырашыла: мой крок – перайсці на беларускую мову і быць удзячнай, што хтосьці працаваў 25 гадоў дзеля мяне без грошай”.
![](https://stat2.city-dog.by/content/editor_images/2015/01_january/29_mova/10.jpg)
З 2014 года Аляксандра стала пакрысе пераходзіць на беларускую мову. “Стала пісаць у Facebook толькі па-беларуску. У першыя месяцы па кожнае слова даводзілася лезці ў перакладчык. Сядзіш і думаеш: “А “стол” па-беларуску так і будзе – “стол?”. Праз паўгады пісаць стала вельмі лёгка. Увосень правяла першую публічную лекцыю на мове – распавядала пра злачынствы савецкіх архітэктараў. Пагаварыўшы па-беларуску паўтары гадзіны, стала размаўляць на мове з беларускамоўнымі сябрамі і братам”.
Аляксандра спрабуе размаўляць па-беларуску і дома, але не вельмі атрымліваецца: “У побытавай гаворцы мы карыстаемся нейкімі слэнгамі, “междометиями”, скарачэннямі. Незразумела, як іх перакладаць на мову. Тым больш яны самі “выскокваюць” са свядомасці. Таму мне застаўся адзін крок – перайсці на беларускую мову цалкам. Гэта вельмі істотна. Бо калі пішаш артыкул па-беларуску, а потым размаўляеш па-руску… Трэба выбраць, якая мова стане для цябе асноўнай. А ўжо потым, праз некалькі гадоў, карыстацца ўсімі мовамі, якімі зручна”.
Яшчэ адна цяжкасць – з лексікай. Адзін архітэктар запытаўся на Facebook: “Як па-беларуску будзе “плавающий пол”?” Яму прапанавалі надзвычай шмат варыянтаў: напрыклад, “плыткая падлога”, “вольная падлога”. Спыніліся на “плыткай падлозе”. Такіх сучасных тэрмінаў няма. Але, думаю, можна карыстацца ўсімі. Якое слова прыжывецца, такое і добра. Або як перакласці “напольный светильник”? Пакуль спынілася на французскім слове “таршэр”.
![](https://stat2.city-dog.by/content/editor_images/2015/01_january/29_mova/11.jpg)
Якая была рэакцыя сяброў і знаёмых? “Цалкам розная. Некаторыя сябры з Расіі напісалі “вельмі шкада”, бо нічога не разумелі з таго, што я пішу (а нас са школы вучылі, што беларуская мова – спрошчаная руская). Блізкія сябры папярэджвалі, што згублю ў Facebook вялікую частку аўдыторыі. Затое дадалося шмат беларускамоўных сяброў”.
Праўда, летась вясной Аляксандра страціла адных сваіх кліентаў: “Ад маіх паслуг адмовілася сямейная пара, рускія. Яны прачыталі мяне на Facebook, пару разоў пракаментавалі (кшталту “Навошта вам, беларусам, увесь час пісаць пра сябе? Няўжо ў вас нейкія праблемы?”), а потым спынілі кантакты. Вядома, такія сітуацыі могуць паўтарацца, але мне ўсё адно. Дырэктар адной буйной кампаніі расказваў: калі ёсць магчымасць нешта замовіць з Літвы, а ў нас дорага, я лепш дам зарабіць сваім. Зразумела, ён мае фінансавыя магчымасці. Але гэта пазіцыя мне блізкая”.
Перепечатка материалов CityDog.by возможна только с письменного разрешения редакции. Подробности здесь.
Фото: CityDog.by.
"Не супраць маёй беларускамоўнасці". Прабачце за гэтую абдрукоўку.
Так что тут не зависит от того, на "мове" вы говорите или на языке суахили. То, что не привычно - всегда пугает. А что пугает - может вызвать агрессию.
Было бы что-то среднее - может быть и разговаривал бы
в 33 году коммунисты реформировали белорусский язык (так называемую тарашкевицу) с целью максимально приблизить его к русскому. результатом стала наркамаўка - это то, что вам нравится, чему учат в современных(а по факту совковых) школах. а тарашкевица вам не нравится только потому, что вы выросли в русскоязычном окружении и привыкли к фонетическим особенностям этого языка. другая фонетика вам непривычна и поэтому неприятна. общаясь хотя бы полгода в белорусскоязычном окружении, я вас уверяю, вы постепенно будете утрачивать эту неприязнь, а через год уже сами перестанете замечать, как в ваш лексикон прокрадутся пара-тройка слов на тарашкевице.
начните говорить на наркамаўке и со временем сформируйте свой "какой-то средний" удобный вам лексикон
Вот для меня родной русский, с детства.
нет Саня, англичане не враги нам, нам враги местные идиоты
ну на каком тебя учили говорить с детства, тот тебе и родной. если бы немцев не выбили в 44 отсюда ,то ты бы сейчас говорил ,что твой родной язык немецкий.
========================
У Вас проблемы с культурой. Незнакомым людям в Беларуси не принято "тыкать". Так что сперва освойте культуру коммуникации в Беларуси, а уже потом учите меня что бы было в Беларуси, если бы тут победили немцы.
Мы бы с вами не факт, что вообще родились бы...
Очень повеселило, простите))
Авторы Ситидог, вы даже не представляете, какие подвиги совершаете, опубликовывая материалы)))))
Просто не могла не подчеркнуть важность Ситидога для вас, так сказать напомнить об ответственности перед читателем))))
ПС І не, я цябе не разбаню!
Куча краiн миксует мовы! И это нават прикольно. Я из Минска, я тут нарадзiўся. Таму никто мяне за мою трасянку не назовет калхознiкам. Только, магчыма, тыя самыя колхозники са сваiмi комплексами.
Говорите так, як жадаеце. Просто ўжыўляйце беларускiя словы в русском языке. Не трэба чакаць, пока беларуский выучится сам по себе. Так не будет. Пачынаем с малого: Дзякуй, калiласка, прабачце, слухай и так далее. Мы маем права.
Сапраўдныя гаспадары на гэтай зямлі мы, тые, хто ганарыцца сваёй гісторыяй, сваемі каранямі і сваёй мовай. Нам тут супэр, бо мы ў гармоніі са сваёю радзімай, мы нікуды ня зьбіраемся, як бы вы пра тое ня марылі.
Добра, што людзі, асабліва многа моладзі, вяртаюцца да свайго. Ніколі яшчэ ня было такога адраджэньня гонару і годнасьці. У нас усё абавязкова будзе добра.
Патрэбны артыкул.
ВКЛ- это "русский мир"?
И мы гордимся.
Нам тут супэр, бо мы ў гармоніі са сваёю радзімай, мы нікуды ня зьбіраемся, як бы вы пра тое ня марылі.
И мы никуда не собираемся.
Добра, што людзі, асабліва многа моладзі, вяртаюцца да свайго.
Что такое свайго и где это видно?
Стасик, Вам с горя рекомендую напиться в стельку.:))
Я лично никакого героического подвига или великого дела для Родины в белорусском не вижу. Языком мы пользуемся для общения, и мне лично все равно каким, пока я понимаю собеседника. Другое дело в том, что для большинства людей, которые сейчас на мове говорят и делают это из принципов и убеждений, родной язык - русский (я не про героев статьи), и вот это для меня выпендреж, по-другому и не назвать никак.
По-моему Вы.
Я почитала все, что было выше и в целом поняла вашу позицию. Немного агрессивно, но с главной мыслью я согласна: преобладающий язык в стране - русский, вернется ли белорусский - большой вопрос. И мой родной язык тоже русский, и к белорусизации я отношусь отрицательно. Так что не поняла негатива ко мне, наши взгляды скорее схожи, чем наоборот.
ежили будет белорусизация, то придётся многие области с нуля создавать т.к. язык особо не развивался. Читаю одного сотрудника Google в Израиле, говорит что в иврите вообще нет слов из области кораблестраения и др. И когда новые слова выдумывают до анекдотов доходит.
Признаться не встречал ещё аргументированной практичной позиции зачем нам всем говорить на белорусском языке. Пару вывесок на белорусском оставили — дань предкам отдана, вот и хорошо. Глобализация и прагматизм.
што за глупства. неразуменне мовы рускамоўнымі не павінна быць праблемай беларускамоўных у Беларусі. хай вучаць мову.
Можа яна яшчэ i фатограф?
Но не расстраивайтесь: на главной еще много интересного.